Weidevogelbeheer op het agrarisch melkveebedrijf van Martin van der Hoeven in de polder Langeweide in Reeuwijk

Kaart met de landerijen van Martin van der Hoeven oostelijk gelegen van de Enkele Wiericke zuidelijk
van het fietspad Wierickepad.
Het perceel gedeelte met de donkere vlek is de plasdras.


Weidevogels 2024

De landerijen van Van der Hoeven zijn ganzen gedooggebied. Voor het begrazen van de percelen in de winterperiode krijgt de boer een vergoeding. De afgelopen winter is het land door grote aantallen ganzen bezocht en de percelen zijn behoorlijk afgevreten waardoor ze het voorjaar flink kaal ingingen. De vele regenval zorgde er voor dat de grasgroei maar slecht op gang kwam. De percelen hebben uitgestelde maaidatum maar door de vele regen in het voorjaar zou maaien in de maand mei toch amper mogelijk geweest zijn.
Kieviten en tureluurs nestelden op het door de ganzen kaal gevreten land, de nesten waren daardoor goed zichtbaar, en er was behoorlijk wat predatie waardoor diverse nesten verloren gingen. Waarschijnlijk zijn diverse vervolglegsels gemaakt zodat niet exact kon worden vastgesteld wat het precieze aantal nesten van kievit en tureluur er aanwezig is geweest. Er hebben iets minder grutto's gebroed dan in vorige jaren. De reden daarvoor is dat er ook diverse grutto's hebben gebroed op enkele aangrenzende percelen zuidelijk en noordelijk van de percelen van van der Hoeven. Hoewel aanwezig in de sloten zijn er maar weinig nesten gevonden van eendachtigen zoals slobeend, krakeend en kuifeend. 

De nesten zijn door de boer zelf gezocht met gebruikmaking van een quad als hulpmiddel. De nestelende weidevogels vliegen dan op het laatste moment van het nest waardoor de nesten goed te vinden zijn. Om te voorkomen dat er nesten zouden worden beschadigd is er elke keer bij het zoeken dezelfde eerder gebruikte rijsporen aangehouden. Er is dit voorjaar geen gebruik gemaakt van een warmtedrone. 

Wat predatie betreft viel tijdens het broedseizoen en dan met name in de periode van de opgroei van de  kuikens op dat door de regelmatige aanwezigheid van zwarte kraai, bruine kiekendief en kleine mantelmeeuw er diverse slachtoffers onder de kuikens moeten zijn gevallen. 
 


Weidevogelontwikkeling aantal broedparen per jaar (methode tellingen nesten)

Soort                          2022                                   2023                                                                         2024
Grutto                      14 paar                                 15 paar                                                                10 paar ( +ca. 8 paar in aangrenzende percelen)
Tureluur                  16 paar                              14-15 paar                                                             13-17 paar
Kievit                        13 paar                                 11 paar                                                                15-20 paar
Scholekster             2 paar                                    1 paar                                                                   1 paar
Slobeend                 1 paar (gepredeerd)        5 paar (waarvan 2 nesten niet gevonden.       Minimaal 1 paar
                                                                                Deze verloren door uitmaaien)

Krakeend                 2 paar                                   1 paar                                                         Aanwezig maar onduidelijk
Kuifeend                  2 paar                                 onduidelijk                                                   Aanwezig maar onduidelijk     


Wakende en af en toe alarmerende tureluur met een of meer kuikens in de buurt. Foto: 31 mei 2024


Weidevogels 2023

2 Juni 2023. Op deze datum een  bezoek gebracht aan het melkveebedrijf en met Martin een alarmtelling uitgevoerd. Ook dit jaar was de weidevogelstand weer goed zoals de  onderstaande aantallen laten zien.  Het betreft nestvondsten gedaan door Martin. 
Soort                        2023
Grutto                    15 paar
Tureluur                14-15 paar
Kievit                     11 paar
Scholekster            1 paar
Slobeend                5 paar (waarvan 2 nesten verloren door uitmaaien) 
Krakeend                1 paar
Kuifeend                 0 paar

De alarmtelling op 2 juni 2023 (gedaan door Martin en Freek Mayenburg) leverde de volgende aantallen van weidevogels op die druk alarmeerden: grutto 10-12 paar, tureluur 8-9 paar. Kievit maar een enkel exemplaar. Ook nog een gruttonest met vier eieren. Dat forse aantal alarmerende grutto's en tureluurs was opvallend in vergelijking met een paar andere gebiedjes in de omgeving waar op 2 juni 2023 door Freek Mayenburg ook alarmtellingen werden uitgevoerd. In de reservaatgebieden Benschopper Boezem en polder Stein Noord werden op deze dag nog maar enkele alarmerende grutto's gezien/gehoord.

In de aangrenzende polder Oukoop zijn in de winter van 2022/2023 verschillende slootkanten van (een paar jaar geleden gegraven sloten) opnieuw afgeschraapt. Daarmee zijn de oevers een beetje slikkig en daar reageren met name tureluurs op die bij Martin van der Hoeven nestelen. Het viel me op dat tureluurs regelmatig heen en weer vliegen om langs de slikrandjes in Oukoop voedsel te gaan zoeken.


Overzicht landerijen van Martin van der Hoeven gefotografeerd vanuit uitkijktoren de Wierickewachter. Foto: 2 juni 2023. 
Het weidevogelbeheer wat wordt gevoerd gebeurt via zgn mozaiekbeheer: percelen later maaien, zorgen voor voldoende afwisseling van geschikt kuikenland voor de jonge weidevogels door korte beweiding en hooilandbeheer waarbij laat gemaaid wordt. Ook op 4 juni 2023 waren nog steeds 4 percelen niet gemaaid en daar waren vrijwel alle alarmerende grutto's en tureluurs te vinden.


Voorjaar 2023. Nogal wat grutto's beginnen bij Martin wat later met broeden

Op 15 april 2023 werd door Martin een nesttelling uitgevoerd waarbij 4 gruttonesten (met 4 eieren) werden gevonden, 6 voltallige tureluurnesten en 7 kievit nesten. Slechts 4 gruttonesten op deze datum betekende dat grutto's op zijn land wat later begonnen waren met broeden. Wat de reden daarvoor zou kunnen zijn? Wellicht de terreincondities op dat moment. Volgens Martin was er op 15 april nog maar beperkt grasgroei. Om het land  aantrekkelijker te maken voor de weidevogels was er in het vroege voorjaar een plasdras gemaakt door de plaatsing van 2 zonnepanelen.

Op 13 mei 2023 werden veel nesten gevonden. 11 gruttonesten, 6 nesten van tureluur, 3 slobeend nesten, 1 nest scholekster en 2 kievitsnesten. Het kon niet anders dat de eerder op 15 april gevonden nesten  inmiddels allemaal waren uitgekomen.

Dat er op de alarmtelling van 2 juni 2023 nog zo'n fors aantal grutto- en tureluurparen alarmeerde wordt daarmee verklaard.  De kuikens konden door die 20 dagen verschil  t.o.v. 13 mei gewoon nog niet vliegvlug zijn en verbleven nog in de percelen. Een al eerder met melkvee beweid geweest perceel was daarbij favoriet. Nu heel geschikt als kuikenland en hier werden de meeste van de alarmerende grutto's en tureluurs aangetroffen.

De gemiddelde datum waarop grutto's beginnen te broeden ligt zo rond 5-15 april. Er lijkt de laatste jaren toch iets aan het  verschuiven te zijn want steeds meer grutto's beginnen al eind maart met het nestelen is de ervaring in een aantal polders. 


Martin van der Hoeven en dochtertje bij de flink door wakende/alarmerende  weidevogels onder gescheten zonnepanelen
van de plasdras op zijn land. 
Foto: 2 juni 2023


Alarmerende tureluur boven ons hoofd.


Weidevogels 2022

30 Mei 2022.
Op het agrarische melkveebedrijf van Martin van den Hoeven is ook in 2022 weer aan nestbescherming gedaan. In een gesprek met Martin vertelde hij dat er in totaal zo'n 50 nesten zijn gevonden te verdelen in:
Grutto                    14 paar
Tureluur                16 paar
Kievit                     13 paar
Scholekster            2 paar
Slobeend                1 paar
Krakeend                2 paar
Kuifeend                 2 paar
Opvallend is het aantal tureluurs wat er gebroed heeft. Zelfs een hoger aantal dan grutto's. Er was maar weinig predatie volgens Martin. Wel is het nest van de slobeend gepredeerd. Veel van de uitgekomen kuikens zijn toen ze wat groter werden naar aangrenzende percelen getrokken waar al was geweid met melkvee of al een tijdje gemaaid waren. Deze dienden als goed kuikenland.
Alles bij elkaar was het een seizoen met flink wat broedsucces volgens Martin.


Weidevogels  2020

Gruttokuiken.
Foto: 16 mei 2020

Tureluurkuiken. Foto: 13 mei 2017

Op ca. 20 ha wordt door het melkveebedrijf van Martin van der Hoeven aan agrarisch natuurbeheer gedaan in de vorm van weidevogelbescherming. Via nestvondsten en drone-onderzoek werden 11-13 gruttoparen, 7-8 tureluurparen, 5-6 kievitparen en 1 scholeksterpaar vastgesteld. 14 mei 2020 een bezoekje gebracht aan het melkveebedrijf van Martin van der Hoeven. Dit vanwege de weidevogels die op zijn landerijen broeden. Martin is een boer met een bevlogen hart voor de weidevogels. Op een deel van zijn land, de achterste percelen die tegen de Enkele Wiericke grenzen, doet hij al verschillende jaren aan actief weidevogelbeheer.  En met succes. Dit voorjaar broedden op zijn grasland maar liefst 12-13 paar grutto, 9-10 paar tureluurs, 5-6 paar kievit en een scholekster paar. Ook de eendensoorten slobeend, krakeend, kuifeend en bergeend verbleven bij hem in sloten maar tot de datum van ons terreinbezoek waren door Martin nog geen nesten gevonden.
Martin heeft een paar gesubsidieerde zonnepanelen (Agrarische Natuurvereniging Rijn Gouwe Wiericke) op het land om via het vol zetten van greppels met slootwater stukjes van zijn  land plasdras te zetten hetgeen prima werkt en goede resultaten geeft in de vorm van flinke aantallen broedende weidevogels. 
De percelen liggen in een gebied waar in het najaar en winter voor ganzensoorten als kol- en brandgans een gedoogzone is ingesteld. De schade die de duizenden ganzen aanrichten door het vreten van het gras wordt vergoed. Ook krijgt van der Hoeven een vergoeding voor de schade die de vele broedende zomerganzen aan de vegetatie veroorzaken. Voor het beschermen van de nestelende weidevogels is ook een vergoedingensysteem. Voor gevonden nesten geldt een vergoeding per nest/weidevogelsoort en voor uitgesteld maaien  is ook een vergoeding vastgesteld met als leidraad hoe later de maaidatum des te hoger de vergoeding. Ook voor geleverde extra beheerinspanningen om geschikt kuikenland te hebben bestaat een vergoeding. Allemaal er op gericht om een goed broedsucces voor de weidevogels te bereiken.


Kaart met de ligging van telgebieden in Reeuwijk.
Blok nr. 11 betreffen de graslanden waar aan agrarisch natuurbeheer wordt gedaan.

 

Bij een alarmtelling op 27 mei 2020 samen met Martin zijn twee insteken gemaakt. Er reageerden boven ons hoofd ca. 25 grutto’s, 13-14 tureluurs, 4 kieviten en 2 scholeksters met alarm. Een zenuwachtige rondvliegende  kuifeend alarmeerde eveneens. Wat opvallend was volgens Martin van der Hoeven. Er lagen op deze datum nog steeds 4 gruttonesten en 2 tureluurnesten met eieren. Misschien waren dat vervolglegsels maar dit was niet zeker. Er was wel sprake van verhoogde predatie. De kwetsbaarheid van broedende (slob)eenden die in centrale delen van grasland broeden werd ook bevestigd. Een slobeendnest werd jammer genoeg uitgemaaid op een perceel met uitgestelde maaidatum wat op 26 mei is gemaaid, en ook een ander nest van een eendensoort werd uitgemaaid.


9 juni 2020
een alarmtelling gedaan vanaf de Wierickedijk langs de Enkele Wiericke. Geen insteken gemaakt dus. Een half uurtje zittend op de dijk rustig de percelen afturend op activiteiten van de weidevogels. De drukte met alarmerende grutto die er op 27 mei was nu behoorlijk over. Er alarmeerden 4 gruttoparen en 5 paar tureluurs. Vijf adulte grutto's liepen op een pas gemaaid perceel maar alarmeerden niet.  Verschillende percelen of delen er van waren gemaaid. De alarmerende grutto’s nog steeds in het hooiland terwijl verschillende tureluurs in het gemaaide land alarmeerden. Hier ook een exemplaar scholekster.


Gruttoalarmtellingen van paren per gebied voorjaar 2020

Blok 11  Polder Langeweide (agrarisch particulier)
Tellers: Martin van den Hoeven en Freek Mayenburg
Totaal broedterritoria    27 mei     9 juni               
            10-13                         12-13           4


Slootwater wordt  met een pomp op zonnecellen in een greppel gepompt zodat het deel van het perceel plasdras komt te staan.
Foto: 30 maart 2019


Nog niet gemaaid hooilandperceel op 8 juni 2020. De lichtgetinte delen zijn plekken die de afgelopen winter nog net niet plasdras stonden. Met weinig grasgroei. Nu begroeid met vrijwel alleen waterpeper. Wel met een mooie in hoogte afwisselende vegetatie. Dit perceel heeft een uitgestelde maaidatum van 15 juni.  


Weidevogels  2019

Op de particuliere graslandpercelen van Martin van den Hoeven in de polder Langeweide waar aktieve weidevogelbescherming plaats vindt werden op 30 maart 2019 vanaf de dijk langs de Wiericke geteld 6 paar kievit (4 nest), 5-6 paar grutto's (1 op het nest) en 2 paar tureluurs. Een perceel is om het aantrekkelijker te maken voor weidevogels gedeeltelijk plas gezet via het plaatsen van zonnepanelen. Geplaatst op eigen initiatief zonder gebruikmaking van subsidie. Gewoon om iets voor de weidevogels te doen. Pracht initiatief.

Zoeken naar nesten

In een gesprek met Martin van den Hoeven op 30 april 2019 vertelde hij mij over de   aantallen gevonden nesten op zijn land. Dat waren tot die datum: 10 gruttonesten, 6 tureluurnesten, 6 kievitsnesten, 1 scholeksternest en 3-4 nesten van slobeend. Er is vooral gezocht met gebruikmaking van de tractor, waarbij de weidevogels die gewend zijn aan het rijden in het land lang op het nest blijven zitten waardoor makkelijk traceerbaar. Eind april was de grasgroei zo hoog dat er is gestopt met zoeken naar nesten.

Territoriumkartering weidevogels

28 april 2019 een 2e territoriumtelling vanaf de Wierickedijk uitgevoerd. Het gras was al flink op hoogte waardoor de weidevogels  minder goed opvielen. Er werden 3 paar kievit geteld, maar omdat diverse paren al kuikens moesten hebben, nesten verloren waren gegaan, of wellicht de ouders met de kuikens vertrokken waren naar huiskavels was dit aantal aan de (te) lage kant. Van de grutto werden tenminste 6-7 paar geteld en van tureluur minimaal 2-4 paar (ze waren erg heen en weer vliegerig tussen Oukoop en Langeweide). Scholeksters 2 paar waarvan een op het nest in een veldkavel en een andere scholekster alarmeerde op een zwarte kraai in een huiskavel. Ook een nest van knobbelzwaan in de oever van een huiskavel. 

Verder werden in sloten op de veldkavels 4 losse slobeendwoerden geteld en twee paartjes. Krakeenden verbleven er nogal wat. 6-7 paar maar die zaten vrijwel zeker nog maar in de beginfase van nestelen. W.s. waren de vrouwtjes nog aan de leg waardoor ze nog als paren werden gezien. Ook nog een paar kuifeend en verschillende paartjes wilde eend waarvan een met kuikens.


Terreincondities voor de weidevogels

 

 

 

 

Nest grutto. Nog maar weinig vegetatiegroei.
Foto:  24 april 2019

Weidevogels hebben voor iedere soort zo hun eigen voorkeur voor de terreinconditie waarin ze gaan broeden. Kievit en scholekster broeden graag in een lage vegetatie. Er hoeft niet al te veel gras te groeien. Ze nestelen soms zelf op kaal land vandaar dat deze twee soorten ook vrij massaal op bouwland broeden. Grutto en tureluur zijn wat kritischer. Het nest ligt in een kuiltje verscholen tussen de vegetatie en door het opgroeiende gras vallen de broedende vogels op een gegeven moment nauwelijks meer op.
Maar de beschreven gewenste terreincondities voor grutto en tureluur gingen voor de vroeg beginnende nestelende broedparen in het voorjaar van 2019 niet op. Die nesten lagen net als van kievit er open bij. De reden was dat er nog maar weinig grasgroei was zodat er niet zoveel te kiezen was. Doordat de nesten er erg open bijlagen trad er wel verhoogde predatie op door zwarte kraaien.
De wat later nestelende grutto's en tureluurs hadden daar minder last van. Het kale land werd veroorzaakt door het massale begraas van de winterganzen, de langdurige regen in maart en daarna de zeer droge maanden april en mei. Daardoor lagen er nogal wat kale stukken die tot half mei vrijwel onbegroeid bleven. De grasmat bestaat uit een zeer groot aandeel Engels raaigras dat vanwege de genoemde oorzaken pas begin mei echt begon te groeien. Vervelend voor de boer maar tegelijkertijd gunstig voor de weidevogels. Bij vroege opgroei in het voorjaar krijgt een Engels raaigrasweide al snel een zeer dichte en hoge vegetatie waarbij het gras er als haren op een hond bijstaat.


Weidevogelonderzoek met de warmte drone Mei 2020

16 Mei 2020 om 5.00 uur in de ochtend, het was nog halfdonker, de drone opgestart door coördinator van de Agrarische Natuurvereniging Rijn Gouwe Wiericke Anton de Wit voor weidevogelonderzoek op de percelen van Martin van der Hoeven. De bedoeling was een 6-tal percelen af te zoeken naar nesten die nog niet eerder waren gevonden door Martin. Al snel bleek dat er inmiddels al flink wat nesten waren uitgekomen van grutto en tureluur. Er waren diverse bewegende kuikens als hele kleine stipjes dicht bij elkaar op het beeldscherm  te zien. Volwassen hazen waren er ook diverse op het beeldscherm te zien in de vorm van een wat grotere langwerpige stip, en ook bleek een stipje waarvan vermoed werd dat het een nest zou zijn jonge haasjes te zijn. Nog niet eerder door Martin gevonden nesten van grutto en tureluur die de drone lokaliseerde werden door Martin gemarkeerd door er met de quad naar toe te rijden en stokken te plaatsen. Hoewel er verschillende eendachtigen in de sloten zaten zoals een slobeend woerd, 1 paar krakeend + losse woerd, 2 paar kuifeend en een paartje bergeend werden er geen nesten van gelokaliseerd met de drone. Krakeend en kuifeend zijn wat latere broeders dus die gaan wellicht nog nestelen.


Fotoalbum: Drone weidevogelonderzoek d.d. 16 mei 2020

rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_543620scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_545120scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_545420scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_543120scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_543220scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_543920scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_544020scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_544120scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_544320scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_544820scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_544620scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_545920scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_544520scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_545320scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_547020scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_546520scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_547120scherp.jpg
rwkpldrlangeweidevanderHoevendroneweidevogelnestenderzoek16mei2020IMG_547320scherp.jpg

Slobeend woerd in een slootje. Het vrouwtje w.s. in de buurt op het nest broedend. Maar helaas, het nest (nog) niet gelokaliseerd.
Foto: 16 mei 2020


Wakende tureluur op de panelen van een waterpomp op zonnecellen waarmee de greppel met slootwater wordt volgepompt voor de weidevogels. Polder Langeweide. Foto: 8 juni 2020 


Weidevogels 2018

Op het agrarische melkveebedrijf van Martin van den Hoeven, is vooruitlopend  op het uitvoeren als  proef onderwaterdrainage aangebracht. Zijn vader Gert vertelde mij ooit in een gesprek dat er in 2017 na jaren van afwezigheid weer flink wat weidevogels op het land tot broeden kwamen. Benieuwd hoe het in het voorjaar van 2018 zou zijn met de weidevogels bij van den Hoeven een bezoek gebracht met de verrekijker kijkende over de percelen vanaf de Wierickedijk langs de Enkele Wiericke. De percelen lagen er behoorlijk nat en gemillimeterd bij door het vele gegraas van de grote aantallen winterganzen. Het voordeel daarvan was wel dat er zo wie zo al 5 kieviten op het nest werden gezien, maar het aantal broedterritoria was nog wel wat hoger. Verder waren 2-3 paartjes tureluur, 1 paar scholeksters en 5 - 6 paar grutto's op de percelen aanwezig.