Juni 2017          Vertelling over weidevogels i.h.b. over een  honkvast gruttopaar in een reservaat in het Groene Hart rond Reeuwijk-Gouda


Diverse grutto-paartjes met prima broedsucces in de Hooge Boezem bij Haastrecht.

Half Juni kon ik verheugd constateren  dat  nog steeds diverse gruttoparen (4-5) met kuikens in de Hooge Boezem bij Haastrecht verbleven waarvan de meeste al aardig  richting vliegvlug gingen. Daarbij zelfs nog een gruttopaar met vier kuikens van ruim twee weken oud op 12 juni 2017. 

Om de Nederlandse broedpopulatie op peil te houden moeten gruttoparen minimaal een jong per jaar vliegvlug zien te krijgen. En daar zit hem het belangrijkste probleem. Er worden de laatste jaren te weinig kuikens vliegvlug, en zeker is dat het geval op agrarische graslanden. Het paar met vier kuikens in de Hooge Boezem vormt (als ze  uiteindelijk alle vier vliegvlug krijgen) een bijzondere uitzondering.

De Stichting Het Zuid-Hollands Landschap voert in de Hooge Boezem een uitstekend weidevogelbeheer. De helft van de graslanden worden beweid met droge koeien/pinken in een zeer lage bezetting. De andere helft is hooiland wat pas in Juli  wordt gemaaid. Met name de beweide percelen zijn zeer geschikt als kuikenland (veel insecten door het aanwezige vee en door de pollerigheid goede dekking bij gevaar) en daar verblijven de grutto-paren met hun kuikens. Als de kuikens wat groter zijn en bijna vliegvlug verplaatsen ze zich ook regelmatig van hooiland naar beweid grasland en andersom.

 

De aanwas van jonge grutto's in 2017 in de Hooge Boezem bij Haastrecht was ruim voldoende.

 




Grutto-ouder met kuiken van ongeveer drie  weken oud op 12 en 16 juni in de Hooge Boezem.


Gruttopaar met uitstekend broedsucces in de Hooge Boezem bij Haastrecht fotografisch gevolgd.

In het reservaat de Hooge Boezem bij Haastrecht hebben dit voorjaar verschillende grutto’s gebroed. Ik schat zo’n 6-8 paar. Omdat het om een betrekkelijk klein gebiedje gaat met een goed overzicht op percelen waar de grutto’s nestelden en met hun kuikens verbleven was het mogelijk om een bepaalde gruttofamilie goed te volgen. Vanaf het fietspad en een halfverhard puinpad dat door het gebied loopt werden verschillende paartjes gevolgd met hun kuikens. Een gruttopaar met vier kuikens verbleef bijna drie weken op vrijwel dezelfde plek en de groeiontwikkeling van de vier kuikens kon uitstekend worden gevolgd. De afstand tot de grutto’s in hun leefgebied varieerde van 20 – ca. 50 meter en met het gebruik van een digitale CANON Powershot camera met een optische zoom van 65x (= 1300 mm) is een uitgebreide fotoserie gemaakt van de ouders en i.h.b. de kuikens.

Vrijwel elke dag bezocht ik het gebied en op alle dagen vond ik de grutto’s na enig zoekwerk terug in twee percelen die favoriet waren. Soms melden de ouders zich al direct  alarmerend, maar er waren ook dagen dat ze zich stil hielden en ik ze pas na lang zoeken ontdekte. De percelen waar ze verbleven werden begraasd met enkele droge koeien. Door het regelmatig fotograferen van de kuikens, hetgeen soms niet meeviel door hun beweeglijkheid, is een mooi beeld ontstaan van de groeiontwikkeling van de kuikens. Het gruttopaar zorgde uitstekend voor de vier kuikens, was zeer waakzaam, en predators werden direct bestookt bij benadering. Uiteindelijk zijn er twee kuikens vliegvlug geworden. Ook toen de kuikens al aardig konden vliegen (29 juni 2017) verbleven de ouders nog steeds bij de inmiddels al vliegvlug geworden kuikens. Mooi was het moment dat een van de kuikens opvloog, gevolgd door een oudervogel en boven mij een rondje maakte om weer neer te strijken in het hooiland waar de twee andere kuikens op dat moment druk naar voedsel liepen te zoeken. Later op de dag zat de familie weer op een totaal andere plek. Regelmatig vloog een van de kuikens een stukje. Er werd druk geoefend. De man grutto maakte zich nogal druk en ging alarmerend vlak voor mijn neus zitten aan de rand van het fietspad. Ik had het idee dat er na al die dagen dat ik de familie volgde een soort van herkenning was.

2 juli 2017. Alleen nog de   alarmerende gruttoman aanwezig met twee vliegvlugge kuikens bij zich. De jonge grutto's konden prima vliegen en deden dit ook af en toe. 

5 juli 2017. Ik verwachtte eerlijk gezegd dat de grutto's met de vliegvlugge kuikens wel vertrokken zouden zijn, maar het ouderpaar met twee vliegvlugge kuikens was nog steeds aanwezig en de ouders waren waakzaam  en alarmeerden regelmatig. De kuikens en ouders foerageerden regelmatig in een sloot waar als gevolg van de lage waterstand brede slikranden waren ontstaan. De twee gruttokuikens zochten er ijverig naar muggenlarfjes maar vlogen toch zo af en toe naar het aangrenzende beweide grasland om er naar insecten te zoeken. Ik kon van dit gedrag een mooie fotoserie maken.

6 juli 2017. Situatie weer anders. Twee vliegvlugge kuikens liepen in een vochtige laagte van een perceel grasland tussen de vegetatie (die voornamelijk uit waterpeper en mannagras bestond) voedsel te zoeken. Op het grasland perceel ernaast liepen ook twee vliegvlugge kuikens met in de buurt de wakende en alarmerende ouders. Deze kuikens vlogen over de sloot om bij de andere twee kuikens op insectenjacht te gaan. Vier vliegvlugge kuikens. Die moesten wel van twee gruttopaar zijn terwijl er maar een ouderpaar aanwezig was. Dan kon het niet anders of een ouderpaar had de vliegvlugge kuikens al in de steek gelaten. Het is bekend bij vliegvlugge gruttokuikens dat ze tijdelijk zonder ouders in groepjes rondzwerven om in de loop van juli op verzamelplaatsen te verschijnen, al dan niet begeleid door enkele oudervogels. Dit heb ik in voorgaande jaren geconstateerd door op gruttoverzamelplaatsen veel avondtellingen te doen en  vast te leggen wanneer precies de vliegvlugge kuikens daar beginnen te verschijnen.

7 juli 2017 was de laatste dag dat ik de grutto's die ik bijna een maand lang gevolgd heb nog even terug zag. Eerst in een weiland waaruit een oudervogel samen met een vliegvlug kuiken naar een slik langs de grote plas vloog en daar een tijdje liepen te foerageren. Vervolgens vlogen ze beiden op en vielen weer in in de buurt van het grasland waar ik ze bijna een maand kon volgen.

10 juli 2017. Op 8 en 9 juli geen alarmerende grutto's meer waargenomen. Op 10 juli liepen op de plas in het ondiepe gedeelte omstreeks 13.45 uur 22 grutto's te foerageren. Met gebruikmaking van de telescoop waren 5 adulte grutto's te onderscheiden en 17 juveniele grutto's. Hopelijk daartussen ook de jonge grutto's van het paar dat ik zo geweldig goed kon volgen.

15 juli 2017. Om14.30 waren op de plas van de Hooge Boezem 57 grutto's aanwezig. De meeste exemplaren stonden te rusten maar een beperkt aantal was aan het foerageren. Er werden 17 adulte exemplaren geteld en 40 stuke 1e jaars exemplaren. Ook nu weer een telescoop gebruikt om de adulte en juveniele exemplaren uit elkaar te kunnen houden.

 

20 juli 2017. Op de plas foerageerden 7 stuks juveniel grutto's in het ondiepe water. De dagen ervoor waren ook steeds zo'n 10-15 juvenielen aanwezig. De adulte exemplaren lijken inmiddels allemaal vertrokken.

 

25 juli 2017. In de namiddag was er geen grutto meer te bekennen op de plas. Door de vele regen gevallen op 24 juli was het water flink gestegen waardoor de foerageermogelijkheden voor grutto's (en kemphanen)  een stuk moeilijker was geworden. Toen ik er was waaide het hard, ongeveer windkracht 5. Er was vrijwel geen steltloper/plevier aanwezig. Maar in de ochtenduren  was er nog wel een groepje van 12 grutto's aanwezig, 1e jaars exemplaren waaronder een exemplaar met kleurringen. Ook nog een flinke groep van zo'n 60 adulte kemphanen, allemaal mannen. 

 

1e jaars Grutto met kleurringen om. Hooge Boezem 25 juli 2017. Foto: Menno Kuiper.
De grutto heet B4YRBY en is op 13 juni 2017 door Egbert vd Velden geringd als 24 dagen oud kuiken in Sanfirden,
Sanfurd Ringwielkant (Zuid-West Friesland).

Ook kauwen lusten wel een weidevogelkuiken. De grutto-ouders houden deze kauw goed in de gaten.

 

Gruttokuiken druk pikkend naar insecten.

Gruttokuiken op zoek naar voedsel. Schuwde daarbij ook niet om dit in de buurt van een herkauwende koe te doen want op en rond een koe bevinden zich altijd wel  insecten. 

 

Predatie
De blauwe reiger van bovenstaande foto kwam aangevlogen en landde onder luid protest en aanvallen van een gruttopaar dat kuikens in de buurt had. De reiger had al snel wat gevangen. Gelukkig geen gruttokuiken maar een mol. Maar van gruttokuikens en andere jonge weidevogels zijn ze niet vies. Die lusten ze ook wel en er worden er dan ook heel wat van gepakt. Vogelaar Menno Kuiper vertelde me dat hij van de week in de polder den Hoek bij Lekkerkerk zag hoe een blauwe reiger onder luid protest van een gruttopaar de beide halfwas kuikens verorberde. Ook kleine mantelmeeuw (struinen in groepen de pas gemaaide graslanden af), ooievaar en zelfs kauwen hebben het voorzien op de weidevogelkuikens. Komen daar nog bij bruine kiekendief, zwarte kraai, wezel, bunzing en hermelijn en we mogen ons gelukkig prijzen dat er hier maar weinig vossen zijn.

Op de foto rechts pakt een blauwe reiger een eendenkuiken en het bleef er niet bij een.

 

 



Gruttoman aan het eind van een geslaagd broedseizoen. Maar liefst drie kuikens vliegvlug gebracht.
Het verenkleed gaat al een beetje de rui in voor de overgang naar winterkleed.

 

Gruttoman vlak voor mijn neus alarmerend naast het fietspad.


Vliegvlug kuiken op 5 juli 2017. Kon al bijna een week goed vliegen. De ouders nog steeds alarmerend bij de twee kuikens.

 

Grutto-perspectief

Aan de hand van mijn langdurige  waarnemingen dit voorjaar in de reservaatgebieden in de polder Stein Noord en de Hooge Boezem kan geconcludeerd worden dat het broedsucces voor grutto (en ook voor tureluur) in deze reservaatgebieden redelijk tot goed was. Maar onder de  vele honderden grutto's die  begin/halfjuni op de verzamelplaats in de Hooge Boezem kwamen overnachten verbleven (net als in voorgaande jaren) amper jonge grutto's. Pas half/eind juni lieten de eerste kleine aantallen jonge vliegvlugge grutto's zich op verzamelplaatsen zien. De  hoogste aantallen vliegvlugge juveniele grutto's worden hier pas in de loop van Juli waargenomen als al een flink deel van de volwassen grutto's alweer zuidwaarts is vertrokken.
De reservaten alleen kunnen de grutto populatie niet overeind houden. Ook in reservaten zijn de broedresultaten niet altijd goed en soms loopt de gruttobroedpopulatie ook daar terug. Willen we de grutto behouden in Nederland dan zal het broedsucces in agrarische gebieden weer flink omhoog moeten gaan. Helaas ziet dat er op dit moment niet naar uit dat zal gaan gebeuren. Ik constateer jammer genoeg dat zelfs het inmiddels lage aantal broedparen grutto's dat nog in het agrarische poldergebied rond Gouda-Reeuwijk broedt steeds verder achteruit gaat. Ook in de  gebieden waar agrarische natuurverenigingen via collectief beheer aan weidevogelbescherming doen zijn de broedresultaten voor de grutto grotendeels onvoldoende tot slecht.  In diverse agrarische polders in het Groene Hart van West-Nederland  is inmiddels  het karakeristieke "grutto-grutto" geluid in het voorjaar zo goed als verdwenen.

 

 

 

Gruttokuiken staat op het punt om weer een stukje te gaan te vliegen. Foto: 5 juli 2017.

Adulte grutto en vliegvlug gruttokuiken. Foto: 6 juli 2017

 

Vliegvlugge gruttokuikens waarvan een zich de veertjes poetst. Foto: 5 juli 2017

 

 

Grutto-ouder met  twee vliegvlugge kuikens voedsel zoekend op een slikje. Foto: 6 juli 2017. 





In totaal 7 grutto's liepen naar  voedsel te zoeken op de plas in de Hooge Boezem op 20 juli 2017.
Er was geen adult exemplaar te bekennen.


21 juli 2017 Bijna klaar voor de grote trektocht zuidwaarts

Het is 21 juli 2017. Omstreeks  10.40  uur tel ik 7 grutto's in de plas aan de Hooge Boezem. Het blijken 6 juveniele exemplaren en een adult te zijn.
Ik vraag me af of dat dit grutto's kunnen zijn die in de Hooge Boezem zijn geboren. Een van de juveniele exemplaren neemt een uitgebreid bad, dat ik mooi kon fotograferen. Ik verwacht nu dat het moment gaat naderen dat de wegtrek zal gaan plaatsvinden. De adulte grutto zal dan zeker de begeleider zijn van de juveniele grutto's neem ik aan.

Vliegvlug exemplaar tureluur gefotografeerd op 20 juni 2017 in de Hooge Boezem bij Haastrecht. Ook voor de tureluurs die in de Hooge Boezem hebben gebroed was het een geslaagd broedseizoen. Minimaal 5 broedsels  zijn gelukt met als resultaat een of meer vliegvlugge kuikens.
Diverse 1e jaars vliegvlugge tureluurs heb ik de afgelopen dagen hier rond zien scharrelen. De wegtrek van tureluurs en vliegvlugge kuikens  lijkt inmiddels al weer begonnen. Op 20 juni vloog rond 19.00 uur een groep van ca. 35 tureluurs van de Hooge Boezem op, en verdween luid roepend in zuid-westelijke richting.