Natuurontwikkeling in de polder Oukoop

De polder Oukoop is in 2017 flink op de schop gegaan. Tussen half Juli en oktober 2017 zijn nieuwe sloten gegraven en oevers geplagd, en verschillende delen van percelen verlaagd zodat ze nat genoeg zouden worden om moerasvorming te laten ontstaan. Een zeer grote klus. Er is ca. 60.000 kuub grond vergraven. De vergraven grond is in het gebied zelf gebleven en werd gebruikt om onvergraven delen van percelen mee op te hogen. In diverse verlaagde vochtige delen zijn natuurzaden ingebracht en in de zomer van 2018 zijn in de natte oevers wortelstokken van riet  geplant. Het natuurplan Oukoop is een stukje onderdeel van het realiseren van een natte ecologische zone die loopt vanaf het IJsselmeer tot aan de Biesbosch. Het plan omvat een brede strook grenzend aan de Prinsendijk waar moeras zal gaan ontstaan, terwijl de meer westelijk gelegen  gedeelten van de perceeldelen (vroegere huiskavels) grenzend aan de Oukoopsedijk ontwikkeld zullen gaan worden naar bloemrijk grasland met kansen voor weidevogels.


Planvorming noordelijk van het fietspad Reeuwijk-Driebruggen in het noordelijke deel van de polder Oukoop. De groengeel gekleurde perceeldelen  zijn verlaagd om te vernatten en zullen worden omgevormd naar rietmoeras. Om dit proces te versnellen wordt er riet geplant.


Inrichtingskaart polder Oukoop van het deel tussen het fietspad (rechts op kaart) en het veenputtencomplex (links op kaart)met de verschillende inrichtingsvarianten zoals het graven van nieuwe sloten met aangrenzend natte oevers (kleuren blauw-geel) en plaggen perceeldelen langs bestaande sloten(kleur bruin). Dit wordt het moerasdeel. Het gedeelte paarsgekleurd heeft als toekomstige bestemming bloemrijk grasland.


Deel inrichtingskaart met linksonder per perceel waar een nieuwe sloot gegraven zal worden en een deel geplagd.

Vergraven perceel even ten noorden van het veenputtencompex van Kruijt met aan weerszijden twee veenputten vroeger gegraven voor turfwinning. Op het middeldeel van het perceel is een sloot gegraven waarna er in de oevers riet zal worden geplant. De bodem op it perceel is maagdelijk zonder enige sporen van een toemaakdek. Foto: 8 augustus 2017.


Fotoalbum Polder Oukoop: uitvoering werk Juli 2017 t/m oktober 2017


 

 

Bodemvondsten. Stukje aardewerk met slib/ringeloortechniek. 17e/18e eeuw. Kleipijp met Abraham gezicht. Omstreeks 1880.

Polder Oukoop: nauwelijks een toemaakdek

Veel polders rond Gouda en Reeuwijk hebben een zgn toemaakdek. Dat is een oude bemestingslaag van stadscompost die in de 16e t/m begin 20e eeuw is toegepast om de veenbodem van mest te voorzien. Mest was immers in het verleden een vrij schaars goedje omdat de boeren maar weinig koeien hadden. Het bemesten van graslanden met dierlijke mest werd daarom aangevuld met stadscompost die ten dele uit menselijke uitwerpselen bestond. Ik was benieuwd in hoeverre er in de polder Oukoop in het verleden ook stadscompost is gebracht. Dus de percelen die inmiddels vergraven waren intensief afgelopen om te zien of er een schervenpatroon aanwezig is, waaruit je kan concluderen dat er een toemaakdek aanwezig moet zijn. Het viel nogal tegen. Maar  weinig scherven in de vorm van glasresten, fragmenten van aardewerk en pijpfragmenten aangetroffen. Zeer lokaal waren er twee percelen waar een toemaakdek aanwezig is. Na bestudering van het gevonden schervenmateriaal kan geconcludeerd worden dat er pas vanaf het begin van de 18e eeuw stadscompost is gebruikt als bemesting. .


Het middeldeel van een perceel in het polderdeel Oukoop Noord verlaagd om er rietmoeras te gaan ontwikkelen.
Er was op dit perceel geen toemaakdek aanwezig. Foto: 11 augustus 2017


Fotoalbum polder Oukoop: toemaakdekvondsten


Oukoop: riet planten

Het is 31 juli 2018. De polder Oukoop ligt er gortdroog bij door het langdurige mooie weer zonder regenval. Veel van de nieuw gegraven slootlaagten zijn geheel dan wel vrijwel geheel drooggevallen. In de oeverranden/laagten langs de nieuwe sloten worden wortelstokken van de plantensoort riet geplant. Met behulp van een kraantje worden machinaal gaatjes in de bodem gemaakt waarin stukjes wortelstok van ca. 15-20 cm worden gestoken, waarna het gaatje wordt aangetrapt. Ook worden delen waar het riet wordt geplant begaasd om vraat van ganzen te voorkomen. Met een pomp worden de sloten met een erge lage waterstand na het inplanten gevuld tot een nivo waardoor verdroging wordt voorkomen en de wortelstokken verder kunnen gaan wortelen.

Perceel zuidelijk van het veenputtencomplex. In de begaasde delen zijn wortelstokken van riet geplant. Foto: 31 juli 2018


Fotoalbum polder Oukoop: riet planten Juli 2018


Ontwikkeling rietgroei September 2018

Zo zou het polderdeel van Oukoop noordelijk van het veenputtencomplex er over een aantal jaren uit kunnen zien. De uitgevoerde maatregelen op deze foto dateren van 2012. Op de voorgrond gegraven veenputjes begroeid met riet
Foto: 19 september 2018

 

 

Het is nu een jaar geleden dat de uitvoering natuurontwikkeling in de polder Oukoop plaatsvond. De vegetatieontwikkeling op de afgegraven laagten in middendelen van percelen komt al goed op gang zo is te zien op de twee onderstaande foto's van een perceel net gelegen noordelijk van het fietspad. Ook de in augustus 2018 geplante wortelstokken zijn goed aangeslagen, overal zijn groene jonge rietloten verschenen. Op ongeveer 50% van de oppervlakte die vergraven is zijn maatregelen genomen in de vorm van het plaatsen van rasterwerk en linten  om rietvraat door ganzen te voorkomen. De andere 50% is niet begaasd. Hier werd op een perceel flinke vraatschade geconstateerd denkelijk door ganzen.

Situatie net na het afplaggen. Foto: 25 augustus 2017

Situatie ruim een jaar later. Foto: 10 september 2018

Geplagde/ verlaagde delen  van perceel grenzend aan de noordkant van de Kippenkade. Foto: 9 oktober 2017

Hetzelfde perceel op 4 augustus 2018. Door de grote droogte zijn de twee laagten volledig drooggevallen. Rietstekken zijn geplant en de laagten zijn daarna volgepompt zodat de geplante rietstekken kunnen aanslaan.


De geplante rietwortelstokken beginnen al fink aan te slaan.
Foto: 10 september 2018

 Maar ook vraat door vogels aan de geplante rietstekken en het jonge riet. Foto: 10 september 2018

Het jonge riet begint al goed te groeien. Het gaas is aangebracht om vraat door ganzen tegen te gaan en lijkt goed te werken.
Foto: 19 september 2018


Natuurontwikkeling Oukoop: Massale wilgenopslag.

Op verschillende percelen achter de boerderijen waar vroeger van Vliet en van Eijk  boerden zijn de middendelen van de in het najaar van 2017 gegraven sloten inmiddels al flink begroeid met moerasplanten waaronder grote lisdodde. Een aantal oeverranden is volgelopen met opslag van wilg. Het gaat soms om zeer grote aantallen hetgeen betekent dat hier zich moerasbos zal gaan ontwikkelen. Dit is niet wenselijk vanuit de gekozen doelstelling voor rietmoeras. Bij inzet naar rietmoeras betekent het, dat er actie zal moeten worden ondernomen door het uittrekken van de nu nog gemakkelijk uit te trekken jonge wilgen. Gepland is dat vrijwillige medewerkers van SBB zich hier voor gaan inzetten en inmiddels zijn vrijwel alle plekken met wilgenopslag geschoond . 

Het middendeel van de gegraven sloot is inmiddels begroeid met grote lisdodde. Op de oeverranden groeit veel wilgenopslag.
Op de foto's te zien als lichtgroene kleur. Foto: 24 sept 2018

Ook op deze foto is het middendeel van de gegraven sloot inmiddels begroeid met grote lisdodde. Op de oeverranden groeit veel wilgenopslag. Foto: 24 sept 2018


Oukoop: vegetatieontwikkeling in 2018 

Geplagde delen

Om de in Oukoop gewenste vegetatieontwikkeling een duwtje in de rug te geven zijn in het najaar van 2017 op verschillende geplagde vochtige plekken natuurzaden uitgestrooid. De opdracht daartoe is verleend aan het Ecologisch natuurzadenbedrijf BIODIVERS. Welke plekken dat waren was goed te zien aan het hier en daar begin augustus massaal paarsbloeiende kattenstaart. Bij een bezoek aan een paar van die ingezaaide perceeldelen op 6 augustus werd duidelijk dat er al flink wat plantensoorten groeiden. Kattenstaart stond massaal in de bloei, maar ook o.a. echte koekoeksbloem(maar al uitgebloeid), moerasrolklaver, wilde berthram, heelblaadje, grote ratelaar en een enkel exemplaar van jacobskruiskruid, koninginnekruid en gevleugeld hertshooi werden gezien. Er vlogen een 5-tal kleine vuurvlindertjes rond die zich tegoed deden aan de nectar van het in bloei staande moerasrolklaver en jacobskruiskruid.


Geplagde en met natuurzaden ingezaaide oeverstrook op het voormalige melkveebedrijf van van Eijk. Foto: 6 augustus 2018


Vegetatie opgehoogde terreindelen

De grote hoeveelheid veengrond die vrijkwam bij het graven van sloten en plaggen oevers is niet afgevoerd, maar op het terrein zelf verwerkt. De grond is verwerkt ter ophoging van  perceeldelen grenzend aan de nieuwe sloten en geplagde oevers. Ook zijn enkele wat lager gelegen percelen of delen met de grond opgehoogd. De opgehoogde terreindelen zijn ingezaaid met een grasmengsel bestaande uit Engels raaigras, timothee, beemdlangbloem en veldbeemdgras.

Of het mede door de langdurige droogte is gekomen zou kunnen zijn, maar van grasgroei is nauwelijks sprake. De vegetatie van een paar van die verhoogde delen die ik heb bezocht op 7/8 augustus 2018 wordt in belangrijke mate bepaald door varkensgras en veenwortel, soms aangevuld met forse aantallen ridderzuring.

Landbouwkundig grassenmengsel wat is ingezaaid op verhoogde terreindelen


De vegetatie op het verhoogde middendeel van dit voormalige perceel van van der Bund bestaat vooral uit varkensgras en ridderzuring. Foto: 8 augustus 2018. Linksachter op de foto de paarse gloed van kattenstaarten. Deze oever is ingezaaid met natuurzaden.


De oevers aan weerszijden van dit voormalige perceel van van der Bund zijn geplagd en de grond is op het middeldeel aangebracht. De vegetatie bestaat hoofdzakelijk uit varkensgras. Foto: 8 augustus 2018.

Fraisen en inzaaien door een loonwerker. Foto: 8 oktober 2018



Opnieuw inzaaien

Zoals hierboven werd beschreven bestaat de huidige vegetatie op de opgehoogde en ingezaaide delen niet uit grasachtigen zoals de bedoeling was, maar groeit er veel ridderzuring, varkensgras en veenwortel. Niet erg interessant dus voor gewaswinning.
Daarom is  (als proef) een stuk met genoemde ongewenste soorten gefraisd en opnieuw ingezaaid met een grasmengsel. Er wordt gemonitord of hier nu wel een goede grasgroei zal ontstaan.


Ontwikkeling Krabbenscheer en andere waterplanten

De zeldzame groene glazenmaker kwam in 2012 nog voor in de polder Oukoop. Foto: 12 augustus 2012.

Enkele jaren geleden nog kende de polder Oukoop een zeer belangrijke groeiplaats van krabbenscheer. Het was ook de enige in Oukoop die bij mij bekend was. Dat was de brede molensloot lopend vanaf de Oukoopse Dijk  naar de waterwipmolen langs de Enkele Wiericke. Helaas verdween de krabbenscheer uit deze sloot door grootschalige baggerwerkzaamheden waarbij geen rekening werd gehouden met de aanwezigheid van krabbenscheer. Door het verdwijnen van de krabbenscheer verdween ook de groene glazenmaker, waarvan diverse exemplaren werden waargenomen.

Inmiddels komt krabbenscheer weer op verschillende plaatsen voor in Oukoop. Het zijn kleine groeiplaatsen bestaande uit enkele tot tientallen exemplaren. Voor een deel zijn de planten door menselijk handelen ingebracht (langs de Oukoopse dijk), maar de groeiplaatsen meer in het centrum van de polder lijken spontaan te zijn ontstaan.

Er is geen intensief onderzoek is gedaan naar waterplanten in Oukoop. Toch kan wel iets gezegd worden over het wel of niet voorkomen van de waterplantenwereld. Gewoon blaasjeskruid, een soort van redelijke goede waterkwaliteit is tot nu toe nog niet gevonden in Oukoop terwijl de soort wel massaal voorkomt in de aangrenzende polder Lang Roggebroek. Slanke waterwaterweegbree komt vrij massaal in een brede sloot op het voormalige bedrijf van der Bund. Kleine egelskop werd op twee groeiplaatsen aangetroffen in sloten bij van Eijk. Aan waterplanten die onder water groeien is echter geen aandacht besteed en het is gewenst dit in de komende jaren mee te nemen in het Pilot-onderzoek.


Oukoop: fotoalbum vegetatieontwikkeling 2018